«ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΚΟΥΜΠΑΡΑΣ» Ή «ΚΟΥΜΠΑΡΑΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ»; Τα Κρίσιμα Ερωτήματα για το ΤΕΚΑ που Απαιτούν Απάντηση

«ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΚΟΥΜΠΑΡΑΣ» Ή «ΚΟΥΜΠΑΡΑΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ»; Τα Κρίσιμα Ερωτήματα για το ΤΕΚΑ που Απαιτούν Απάντηση. Μια πρωτότυπη ανάλυση των θεσμικών, αναλογιστικών και συνταγματικών κενών του νέου κεφαλαιοποιητικού συστήματος επικουρικής ασφάλισης. Επιμέλεια του Γενικού Γραμματέα της Ένωσης Συνταξιούχων Αστυνομικών Αττικής Χάρη Ψωμιάδη,

Η «Ασφαλιστική Μεταρρύθμιση για τη Νέα Γενιά» και η ίδρυση του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) παρουσιάζεται ως μια τολμηρή και αναγκαία αλλαγή παραδείγματος στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας. Η μετάβαση από το διανεμητικό σύστημα αλληλεγγύης των γενεών σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών –τους περίφημους «ατομικούς κουμπαράδες»– προβάλλεται ως η λύση στα δημογραφικά προβλήματα και ως εγγύηση για υψηλότερες συντάξεις των νέων.

Ωστόσο, η αναλογιστική μελέτη, η αιτιολογική έκθεση και το ίδιο το σχέδιο νόμου αφήνουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν την ίδια τη φύση, τη βιωσιμότητα και τη συνταγματικότητα του εγχειρήματος. Τα ερωτήματα που παρατίθενται παρακάτω δεν είναι απλές τεχνικές λεπτομέρειες. Αποτελούν τον πυρήνα της ασφάλειας δικαίου, της προστασίας των ασφαλισμένων και της ίδιας της κοινωνικής συνοχής.

ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ

Γιατί δεν υπάρχει ρήτρα διαχρονικής δέσμευσης;

Το πρώτο και θεμελιώδες ερώτημα αφορά την προστασία του συστήματος από μελλοντικές πολιτικές παρεμβάσεις. Το ΤΕΚΑ φιλοδοξεί να λειτουργεί για δεκαετίες. Πώς διασφαλίζεται ότι μια μελλοντική κυβέρνηση δεν θα αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού –μειώνοντας αποδόσεις, αυξάνοντας παρακρατήσεις ή ακόμη και «κουρεύοντας» τα συσσωρευμένα κεφάλαια; Η απουσία ρήτρας διαχρονικής δέσμευσης καθιστά το σύστημα έρμαιο πολιτικών σκοπιμοτήτων.

ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ

Τι ακριβώς αντιπροσωπεύουν οι προβαλλόμενες αποδόσεις;

Στην αναλογιστική μελέτη, για 35 έτη ασφάλισης (έως το 2060) προβλέπεται επικουρική σύνταξη 491 ευρώ με απόδοση 4% και 593 ευρώ με απόδοση 4,5% –διαφορά 102 ευρώ για μόλις μισή ποσοστιαία μονάδα. Το ερώτημα είναι καίριο: τα αναφερόμενα ποσά είναι το προϊόν της υποτιθέμενης απόδοσης του κεφαλαίου ή περιλαμβάνουν και το αρχικό κεφάλαιο από τις καταβληθείσες εισφορές; Διότι αν πρόκειται μόνο για τις αποδόσεις, τότε το πραγματικό σύνολο θα είναι σημαντικά χαμηλότερο. Στην περίπτωση του διανεμητικού συστήματος, η σύνταξη των 483 ευρώ (με μηδενική απόδοση) περιλαμβάνει το σύνολο του καταβληθέντος κεφαλαίου. Στο κεφαλαιοποιητικό, φαίνεται πως υπολογίζεται μόνο η απόδοση των εισφορών, χωρίς το ίδιο το κεφάλαιο.

Πού είναι το σχηματισθέν κεφάλαιο;

Δεν γίνεται αναφορά στο ύψος του σχηματισθέντος κεφαλαίου πριν την απόδοσή του. Χωρίς αυτό το δεδομένο, κάθε σύγκριση τάξης μεγέθους μεταξύ διανεμητικού και κεφαλαιοποιητικού συστήματος καθίσταται ανέφικτη.

Πώς υπολογίζεται η μηνιαία σύνταξη;

Το σχέδιο νόμου κάνει γενικόλογες αναφορές στο «προσδόκιμο ζωής» και σε «πίνακες θνησιμότητας», χωρίς όμως να παραθέτει τους πραγματικούς πίνακες ηλικιών και τους ακριβείς μαθηματικούς τύπους υπολογισμού. Πρόκειται για παροχή ορισμένου χρόνου; Το ατομικό κεφάλαιο προφανώς εξαντλείται. Τι θα συμβεί στην περίπτωση «υπέρβασης» των ορίων του προσδόκιμου ζωής; Ποιος θα καλύψει το κόστος της σύνταξης μετά την εξάντληση του κεφαλαίου;

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Ποιος θα καλύψει τα χρηματοδοτικά κενά;

Το νέο σύστημα, όπως ομολογείται, δεν θα μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό πέραν μιας πενταετίας. Τότε, τα αναπόφευκτα χρηματοδοτικά κενά θα καλυφθούν από το Αποθεματικό του Διανεμητικού Συστήματος (Α.Κ.Α.Γ.Ε.) ή θα οδηγήσουν σε μειώσεις παροχών; Πρόκειται για δίλημμα με τεράστιες κοινωνικές προεκτάσεις.

Ποιες αποδοχές λαμβάνονται υπόψη;

Πουθενά δεν προσδιορίζονται οι αποδοχές βάσει των οποίων υπολογίζεται το ατομικό ασφαλιστικό κεφάλαιο. Εάν –όπως αναφέρεται– πρόκειται για «ατομικό κουμπαρά», τότε γιατί δεν υπάρχει η δυνατότητα προεξόφλησης πριν τη συμπλήρωση των ηλικιακών προϋποθέσεων, όπως συμβαίνει σε κάθε τραπεζική κατάθεση; Ή μήπως πρόκειται για «κουμπαρά» με κανόνες δέσμευσης;

Ποια δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν για τις προβολές;

Η αναλογιστική μελέτη δεν προσδιορίζει το ποσοστό ανεργίας, τον αριθμό των εργαζομένων και το ύψος των αποδοχών που χρησιμοποιήθηκαν ως παραδοχές. Πρόκειται για στοιχεία καθοριστικής σημασίας, καθώς το ελληνικό εργασιακό τοπίο χαρακτηρίζεται από υψηλή ανεργία, ευέλικτες μορφές εργασίας και χαμηλούς μισθούς –παράμετροι που απέχουν πολύ από τα δεδομένα χωρών όπως η Σουηδία, το μοντέλο της οποίας επικαλείται το Υπουργείο.

Η παρακράτηση 1%: λειτουργικά έξοδα ή κρυφή μείωση;

Εισάγεται για πρώτη φορά παρακράτηση 1% επί του ποσού των καταβληθεισών εισφορών (6%) για λειτουργικά έξοδα του ΤΕΚΑ. Τι ακριβώς συνιστούν αυτά τα έξοδα, ποιοι είναι οι αποδέκτες και, το σημαντικότερο, δεν θα προκαλέσουν τη μείωση του ατομικού κεφαλαίου και, κατ’ επέκταση, των μελλοντικών συντάξεων;

Πώς διασφαλίζεται η κρατική επιχορήγηση;

Η διατύπωση ότι «η Πολιτεία θα καλύπτει τα αναγκαία κεφάλαια» για τους συνταξιούχους του διανεμητικού συστήματος έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την ήδη νομοθετημένη απαγόρευση χρηματοδότησης της επικουρικής ασφάλισης και τον «αυτόματο σταθεροποιητή» (ρήτρα μηδενικού ελλείμματος). Πώς μεταφράζεται αυτή η δέσμευση σε συγκεκριμένες δημοσιονομικές προβλέψεις;

Η σύνταξη θανάτου και αναπηρίας: πού είναι;

Σε κανένα σημείο δεν προσδιορίζεται ο τρόπος υπολογισμού της σύνταξης λόγω θανάτου (στους δικαιοδόχους) ή λόγω αναπηρίας. Αν πρόκειται για «ατομικό κουμπαρά» αντίστοιχο τραπεζικής κατάθεσης, γιατί το σχηματισθέν κεφάλαιο δεν αποδίδεται στους κληρονόμους; Η τραπεζική κατάθεση, αντιθέτως, έχει σαφή ενοχικά δικαιώματα και κληρονομική διαδοχή.

Το μαθηματικό παράδοξο: πώς φτάνουμε από τα 140 στα 479 ευρώ;

Σύμφωνα με το παράδειγμα του Υπουργείου: 1.000 ευρώ μηνιαίος μισθός × 6% εισφορές × 14 μισθοί × 40 έτη = 33.600 ευρώ κεφάλαιο. Με προσδόκιμο ζωής 20 έτη, η μηνιαία σύνταξη ανέρχεται σε 140 ευρώ (33.600 ÷ 20 ÷ 12).

Το Υπουργείο, ωστόσο, υπολογίζει σύνταξη 479 ευρώ με το κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Για να προκύψει αυτό το ποσό από τα 140 ευρώ, απαιτείται απόδοση 400% του κεφαλαίου των 33.600 ευρώ. Πρόκειται για ένα αριθμητικό άλμα που δεν εξηγείται από καμία ρεαλιστική επενδυτική προβολή.

ΕΟΠΥΥ: ποιες οι επιπτώσεις από τις flat tax εισφορές;

Οι οριζοντιοποιημένες (flat tax) εισφορές υπέρ ΕΟΠΥΥ έχουν συνεκτιμηθεί ως προς τις αρνητικές συνέπειες στα έσοδα του Οργανισμού; Και αν ναι, ποιες πρόνοιες έχουν ληφθεί;

Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί.

Έκθεση του ΟΟΣΑ συστήνει την αποφυγή δημιουργίας νέου χρέους από τη συνέχιση της πληρωμής των επικουρικών συντάξεων των 1,3 εκατ. σημερινών και 3,4 εκατ. μελλοντικών συνταξιούχων του διανεμητικού συστήματος. Θα επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός; Θα ληφθούν δάνεια; Θα υπάρξει πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση; Ή μήπως θα έχουμε συνεχείς μειώσεις των σημερινών συντάξεων έως τον «ξαφνικό θάνατο» της επικουρικής σύνταξης;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα κρίνει την ίδια τη συνταγματικότητα της μεταρρύθμισης, καθώς καταστρατηγούνται ευθέως η Αρχή της Ανταποδοτικότητας και η Αρχή προστασίας του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου.

ΘΕΣΜΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

Γιατί «αποκόλληση» του ΤΕΚΑ από τον e-ΕΦΚΑ;

Ποιος ο λόγος της «αποκόλλησης» του νέου Ταμείου από τον κορμό του e-ΕΦΚΑ, με ταυτόχρονη εξαίρεσή του από το Μητρώο Φορέων Γενικής Κυβέρνησης; Η δυσερμήνευτη –«κατ’ εξαίρεση»– διασύνδεση μόνο ως προς την κατάρτιση του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής δημιουργεί ερωτήματα θεσμικής διαφάνειας.

Η διεθνής εμπειρία: ποια είναι τα πραγματικά συμπεράσματα;

Η «προσομοίωση» με το Σουηδικό μοντέλο προϋποθέτει σταθερή εργασία και υψηλές αμοιβές. Πιστεύει το Υπουργείο ότι η ελληνική αγορά εργασίας –με την υψηλή ανεργία, τις ελαστικές σχέσεις εργασίας και τους χαμηλούς μισθούς– μπορεί να στηρίξει ανάλογες αποδόσεις; Η εργασιακή πραγματικότητα έχει οργανική και αμφίδρομη διασύνδεση με το ασφαλιστικό. Αγνοήθηκε;

Τι λέει το ΣτΕ για τη συμμετοχή ιδιωτών;

Έχει ληφθεί υπόψη η απόφαση του ΣτΕ που εξαιρεί και αποκλείει την εμπλοκή ιδιωτών (οποιασδήποτε μορφής και σχέσης) στο κοινωνικοασφαλιστικό σύστημα; Η ανάθεση της διαχείρισης σε ιδιωτικές εταιρείες (ΕΔΕΚΤ ΑΕΠΕΥ) εγείρει σοβαρά συνταγματικά ζητήματα.

Η μελέτη του 4670/2020: γιατί δεν αξιοποιείται;

Η μελέτη του 4670/2020 (επί υπουργίας Βρούτση), η οποία εγγυάται τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος μέχρι το 2070, και μάλιστα επικυρώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν αποτελεί την αφορμή για διορθωτικές παρεμβάσεις στο υφιστάμενο διανεμητικό σύστημα, αντί για μια ριζική και επικίνδυνη αλλαγή παραδείγματος;

Ποιος αποφασίζει για τον ατομικό λογαριασμό;

Ποιος θα αποφασίζει και με ποια κριτήρια τη συγκέντρωση των εισφορών σε κάθε ατομικό λογαριασμό; Τι σημαίνουν οι αόριστες αναφορές σε «χαρακτηριστικά ασφαλισμένου» και «αξιολογικά κριτήρια»; Οι όροι «προσωπικά δεδομένα», «ανάγκες» και «επιλογές» πώς νοούνται και πώς ορίζονται ξεκάθαρα;

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ, ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

ΕΔΕΚΤ ΑΕΠΕΥ: γιατί αυτή η επιλογή;

Πώς και γιατί επελέγη η ΕΔΕΚΤ ΑΕΠΕΥ για την ανάθεση διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων του ΤΕΚΑ; Οι συμβάσεις ανάθεσης, θεματοφυλακής και κάθε άλλη σύμβαση με ιδιώτες:

• Θα τεθούν σε δημόσια θέα μέσω της ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ;
• Θα τύχουν της υποστήριξης του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους;
• Θα εγκριθούν και κυρωθούν από την Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων;
• Οι εσωτερικοί Κανονισμοί θα καταστούν προσβάσιμοι στο κοινό;

Διακυβέρνηση: γιατί όχι οι ασφαλισμένοι;

Στο Σύστημα Διακυβέρνησης του ΤΕΚΑ, γιατί δεν προβλέπεται η αναλογική συμμετοχή εκπροσώπων των ασφαλισμένων; Θα κληθούν οι μεγάλες συνταξιουχικές οργανώσεις ως Κοινωνικοί Εταίροι να εκφέρουν γνώμη στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής;

Αποδόσεις: πότε κατοχυρώνονται;

Με δεδομένο ότι η ασφάλιση αφορά χρονικό ορίζοντα δεκαετιών και η οικονομία διέρχεται οικονομικούς κύκλους:

• Με ποια συχνότητα θα κατοχυρώνονται οι αποδόσεις;
• Το κεφάλαιο θα επανεπενδύεται με ή χωρίς τους τόκους;
• Κατά τη στιγμή της συνταξιοδότησης, η τελική αποτίμηση θα γίνεται κατ’ έτος ή σωρευτικά;

Σύνταξη δύο ταχυτήτων;

Οι αναφορές σε διαφοροποίηση των μηχανισμών εγγυοδοσίας («παλαιοί» συνταξιούχοι έναντι «νέων») κινούνται στο επίπεδο των ευχών και της θεωρίας. Θα εγγράφονται ως προβλέψεις στον εκάστοτε κρατικό/κοινωνικό προϋπολογισμό; Δεν συνιστά αυτό δυσμενή διάκριση, παραβιάζοντας την Αρχή της Ίσης Μεταχείρισης;

Αποκλίσεις στις μελέτες: προειδοποίηση;

Οι αποκλίσεις που εντοπίζονται στις συνοδευτικές μελέτες για το δημοσιονομικό κόστος της μεταρρύθμισης πώς αξιολογούνται; Μήπως αποτελούν προειδοποίηση για μακροοικονομικές συνέπειες και εκθετική διόγκωση του ελλείμματος και του χρέους;

Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΣ ΩΣ «ΠΑΙΚΤΗΣ» – ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ

Η «επιλογή» του επενδυτικού προγράμματος: ενοχική σύμβαση ή παγίδα;

Η αίτηση του ασφαλισμένου για επιλογή επενδυτικού προγράμματος δεν επέχει θέση ενοχικής σύμβασης με αντισυμβαλλόμενους το ΤΕΚΑ και τον διαχειριστή κεφαλαίου; Εάν ναι, πώς διασφαλίζεται ότι το ΤΕΚΑ και ο διαχειριστής δεν απεκδύονται ευθυνών για τη διαχείριση του ατομικού λογαριασμού;

Συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την προστασία του εννόμου συμφέροντος και την ασφάλεια των «επενδυτικών» επιλογών, δεδομένου ότι:

• Η γνώση του αντικειμένου και η εκτίμηση κινδύνου απαιτούν ειδικές γνώσεις δυσνόητες και απρόσιτες για τη συντριπτική πλειοψηφία των ασφαλισμένων.
• Θα γίνεται στον ασφαλιζόμενο αναλυτική, περιοδική, εύληπτη και ειλικρινής παρουσίαση των επενδυτικών κινδύνων και αποδόσεων;

Και το καίριο ερώτημα: Αυτή η διαδικασία δεν αποτελεί, εμμέσως πλην σαφώς, την επιβολή της «Ατομικής Ευθύνης», καθιστώντας τον ασφαλισμένο –θέλοντας και μη– «παίκτη» στο χρηματιστήριο, με όλες τις συνέπειες του δόγματος της εταιρικής/χρηματιστηριακής διαχείρισης;

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ

Η κοινωνική ασφάλιση δεν είναι επενδυτικό προϊόν. Είναι θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα, κατοχυρωμένο στο Σύνταγμα και τις διεθνείς συμβάσεις. Η μετατροπή της επικουρικής σύνταξης σε ένα ατομικό χαρτοφυλάκιο που υπόκειται στις διακυμάνσεις των αγορών, με αδιαφανείς κανόνες, ανύπαρκτες εγγυήσεις και πλήρη έλλειψη κοινοβουλευτικού και κοινωνικού ελέγχου, συνιστά τη μεγαλύτερη απειλή για το κοινωνικό κράτος στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Η κοινωνική ασφάλιση είναι υπόθεση αλληλεγγύης, όχι κερδοσκοπίας. Και η αλληλεγγύη δεν έχει ταρίφα 1% για λειτουργικά έξοδα.

#ΤΕΚΑ #Ασφαλιστικό #ΚοινωνικήΑσφάλιση #ΕπικουρικήΣύνταξη #Κεφαλαιοποίηση #ΑτομικοίΚουμπαράδες #ΔιανεμητικόΣύστημα #ΑλληλεγγύηΓενεών #Συντάξεις #ΑναλογιστικήΜελέτη #ΣτΕ #ΚοινωνικόΚράτος #ΔημόσιοΣύστημα #ΕΔΕΚΤ #eΕΦΚΑ #ΑσφαλιστικήΜεταρρύθμιση #ΠροστασίαΣυντάξεων #ΟΟΣΑ #Δημογραφικό #Εργασιακά #ΔίκαιοΚοινωνικήςΑσφάλισης #Ανταποδοτικότητα